از روزنامه نگاری خبری به روزنامه نگاری تحلیلی

از روزنامه نگاری خبری به روزنامه نگاری تحلیلی

در ماههای اولی که ساکن شهر مشهد شدم، بر طبق عادت آنچیزی که ذهنم را مشغول کرد یافتن عناصر هویت مشهدی و علاقه مندی هایی بود که هویت مشهدی را تداعی می کرد. صبح های زود روزنامه خراسان در صندوق‌های مخصوص روزنامه نصب شده در منازل و شرکت‌هایی که آبونه روزنامه بودند توزیع می شد و اکثریت مطلق مشهدی‌های اهل مطالعه، خراسان را انتخاب اول خود می دانستند.

با ورود و اسکان در شهر اردبیل شرایط متفاوتی را شاهد بودم. با توجه به عقب ماندگی از زمان و عدم توان در پاسخگویی به نیازهای مخاطبین، وضعیت اکثر نشریات استان به لحاظ مشروعیت ذاتی و مقبولیت مردمی آشفته می نماید. توقف در ایستگاه “روزنامه نگاری خبری” و حرکت بسیار کند به سمت “روزنامه نگاری تحلیلی” مخاطبین نشریات را دلسرد کرده است. به نظر می رسد روند معیوب شروع دیرهنگام شیوع نشریات به لحاظ تاریخی در عدم تناسب با زمان در عصر سلطه رسانه‌های فعال در فضای مجازی، بازتولید شده است. در این شرایط بازآفرینی وضعیت بهبود یافته نشریات به مانند دوران پرشکوه تاریخی روزنامه جودت نیازمند بازبینی اساسی در استراتژی فعالیت نشریات استانی است.

برای آشنایی با وضعیت حال حاضر نشریات استان یک مقایسه می تواند کمک کننده باشد. روزنامه خراسان سومین روزنامه پرتیراژ کشور است و صفحه نیازمندی های خراسان دومین نیازمندی های پیرتیراژ کشور است. روزنامه سراسری خراسان در ۲۰ صفحه تمام رنگی انتشار می یابد و در کنار آن هر روز استان های خراسان رضوی، شمالی و جنوبی هرکدام ۸ صفحه ویژه جداگانه دارند، علاوه براینها برای ویژه‌هایی برای چند روز از هفته منتشر می شود همچنین هر روز ۳۲ صفحه نیازمندیهای سه استان خراسان نیز توزیع می شود. نزدیک ۲۰۰۰ نفر به صورت مستقیم و غیرمستقیم با روزنامه درگیر هستند و امورات مربوط به روزنامه در ۶ ساختمان روزنامه خراسان صورت می گیرد. می توان ادعا کرد که حجم مطالب و فعالیت یک روزه روزنامه خراسان از مطالب انتشاری نشریات استان اردبیل در طول یک ماه بیشتر است.

نگاه تاریخی می تواند تاخیر زمانی طولانی مدت در شروع فعالیت های مرتبط با چاپ و نشریات را نشان دهد. به لحاظ تاریخی اولین چاپخانه شهر اردبیل با نام “چاپ سنگی احمدیه” ۹۰ سال بعد از اولین چاپخانه شهر تبریز تاسیس شد. اولین نشریه اردبیل با نام “برگ سبز” ۷۳ سال بعد از انتشار “اخبار وقایع دارالخلافه تهران” انتشار یافت. همچنین در زمان مشروطیت و در حالیکه ۱۰۱ نشریه فعال در شهر تبریز منتشر می شدند اردبیل تنها دارای یک نشریه بوده است.

وضعیت نشریات استان با تاریخ شهر اردبیل و نام بزرگی که تحویل جامعه مطبوعاتی کشور داده است تناسب چندانی ندارد. در تاریخ شهر اردبیل، به عنوان یکی از چهار شهر اصلی کشور و پایتخت ایالتی آذربایجان در چندین سده، ثبت شده است. جالب توجه است که اولین شخصی که روزنامه ای با نام خراسان منتشر کرده است یک اردبیلی با نام سید حسین اردبیلی بوده است که این نشریه را در سالهای ۱۲۸۷-۱۲۸۶ در شهرهای مشهد و تهران منتشر می‌کرده است و در این نشریه افرادی چون ملک الشعرای بهار زیردست ایشان به فعالیت مشغول بوده اند. سید حسین اردبیلی به عنوان نماینده مردم مشهد در مجلس انتخاب می شود و بعدها در تهران مدیریت روزنامه ایران را به عهده می گیرد. همچنین در تاریخ نشریات اردبیل، نشریه “جودت” با انتشار ۲ بار در هفته به مدت ۲۰ سال از ۱۳۰۶ تا ۱۳۲۵ که ۱۵۵۷ شماره از آن انتشار یافته است وجود دارد که از افتخارات تاریخ نشریات اردبیل محسوب می شود و نشان می دهد که این شهر، علیرغم تمام مسائل موجود، پتانسیل بالایی برای توسعه نشریات را داراست.

علیرغم اینکه از ۱۲۲ نشریه چاپی دارای مجوز، نشریات معدودی امکان نشر منظم و پیوسته را دارا هستند و اکثر نشریات به یک بنگاه ضعیف اقتصادی متکی بر تهیه رپورتاژ و آگهی با مطالب کپی شده از سایت‌های خبری تبدیل شده‌اند، وجود چند نشریه قدرتمند استانی با نیروهای متخصص رسانه‌ای در کنار وجود خبرنگاران حرفه‌ای فعال در خبرگزاری‌های رسمی، امیدهای فراوانی را فراهم می‌آورد.

اگر سرعت انتشار اخبار در سایت‌های خبری و فضای مجازی را در نظر بگیریم متوجه می‌شویم که رسانه‌های مکتوب منبع اخبار دست اول نیستند. انتشار اخبار سوخته و کپی شده از سایتهای خبری به همراه رپورتاژها و آگهی های تبلیغاتی مشروعیت ذاتی و مقبولیت مردمی نشریات استان را زیر سوال برده است. در سطح جهانی و ملی روزنامه‌ها برای سازگاری و کنارآمدن با این پدیده، شیوه مواجهه خود در ارتباط با اخبار را تغییر داده‌اند و به جای تلاش برای “اعلان خبر” به بررسی “چرایی” و “چگونگی” خبر می پردازند. مشتریان ثابت روزنامه ها هر صبح منتظر هستند تا ببینند اخباری که به صورت آنلاین از منابع مختلف دریافت کرده اند چگونه با یکدیگر مرتبط می شوند و چشم انداز آینده چیست؟ 

در پایان، آنچه می‌تواند مشروعیت ذاتی و مقبولیت مردمی را به نشریات استان برگرداند تاکید بر “روزنامه نگاری تحلیلی” به جای “روزنامه نگاری خبری” است. بازگشت به شعار “اتحاد” و “اتفاق” که اولین نشریه اردبیل سرلوحه کار خود قرار داده بود، می تواند برای اهالی قلم سرنوشت ساز و حیاتی باشد. حرکت براساس پاسخ به نیازهای زمان و تکیه بر اصولی چون صداقت و صراحت مسیر نوین حرکت را ترسیم می کند که مسیر پیش رو را روشن می‌سازد.

تحلیل از میرمعظم ابراهیمی

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *