اولین نماز جمعه در ایاصوفیه پس از ۸۶ سال

اولین نماز جمعه در ایاصوفیه  پس از ۸۶ سال

درهای مسجد ایاصوفیه شهر استانبول که از سال ۱۹۳۴ به این سو به عنوان موزه مورد استفاده قرار می‌گرفت، امروز با برگزاری نماز جمعه به روی نمازگزاران بازگشایی شد.
مسجد ایاصوفیه که تا زمان فتح شهر استانبول (قسطنطنیه ـ کنستانتینیه) در سال ۹۱۶ میلادی به عنوان کلیسا استفاده می شد، پس از فتح توسط سلطان محمد فاتح عثمانی به مسجد و محل عبادت مسلمانان تبدیل شد.
عمر بنای کنونی ایاصوفیه به قرن ششم میلادی می‌رسد که به عنوان یک کلیسای ارتدوکس در قسطنطنیه، پایتخت امپراتوری روم شرقی ساخته شد.
معماری و بنای این کلیسا که پس از فتح توسط مسلمانان مقداری تغییر یافته و برای آن مناره و گنبد نیز اضافه شده و به عنون مسجد اصلی و محل عبادت مسلمانان و به خصوص پادشاهان عثمانی مورد استفاده قرار می‌گرفت، در نهایت بنا به تصمیم دولت وقت ترکیه در سال ۱۹۳۴ به موزه تبدیل شد.
تبدیل این کلیسا به مسجد در سال‌های قدرت دولت عثمانی مورد مناقشه غرب و امپراطوری اسلامی آناتولی بوده و بر همین مبنا پس از تشکیل جمهوری ترکیه و حاکمیت جریانات لائیک و سکولار، برای جلب نظر جهان غرب به موزه تبدیل شد ولی همین امر هم نظر مساعد غرب را تامین نکرد.
در سال های گذشته اروپایی ها همواره خواهان بازگرداندن این بنای تاریخی به وضعیت کلیسا بوده‌اند.
از زمان روی کار آمدن دولتی با رویکرد اسلامگرایی در سال ۲۰۰۲ و پس از قدرت گرفتن رجب طیب اردوغان، تبدیل این “مسجد موزه شده” به کاربری هزار و ۱۸ ساله همواره مطالبه جدی هواداران اسلامگرای او بوده است.
اردوغان در ایام پس از کودتای ۲۵ تیرماه ۱۳۹۵ که غرب و آمریکا و برخی کشورهای عربی را به نقش داشتن در آن متهم می‌کرد، همواره غرب را تهدید می‌کرد که از کاربری کنونی مسجد ایاصوفیه ناراضی است و مسجد باید محل عبادت باشد نه موزه.
حدود یک ماه پیش دادگاهی در ترکیه در بررسی وضعیت استفاده ایاصوفیه به عنوان موزه، به رغم مخالفت جهان غرب و به خصوص محافل مسیحی حکم داد و استفاده از آن به عنوان هر مکانی جز مسجد را قانونا غیرمجاز خواند.
اروپایی‌ها و محافل مسیحی جهان غرب پس از صدور این حکم به مخالفت برخاسته و تصمیم ترکیه برای تبدیل ایاصوفیه به مسجد را تقبیح کردند و پاپ فرانسیس رهبر کاتولیک‌های جهان نیز این اقدام دولت ترکیه را “دردناک خواند.
گروه‌های اسلام‌گرا و دست‌ راستی در ترکیه و برخی کشورهای اسلامی از جمله فلسطین، لبنان، مصر، لیبی و مسلمانان شبه قاره هند، آسیای میانه و قفقاز از بازگشت ایاصوفیه به وضعیت مسجد استقبال کرده‌اند. منتقدان سکولار و چپ‌گرای دولت کنونی ترکیه، تبدیل ایاصوفیه به مسجد را اقدامی در جهت تحریک غرب و جهان مسیحیت به دشمنی بیشتر با ترکیه عنوان می‎کنند، امری که به رغم صحت، یکی از خواسته اصلی دولت اسلامگرای ترکیه است.
دولت ترکیه با تغییر کاربری ایاصوفیه از موزه به مسجد، بیشتر از این که در صدد احیای جایگاه این بنا باشد، نیتی جز این در سر دارد و با هدف انتقام گیری از دشمنان دیرین و تاریخی اش که دشمنی خود را در سال های اخیر علنی تر کرده اند، از ابزار ایاصوفیه استفاده کرده و تا حدودی هم تیر را به هدف زده است. ترکیه در حل مناقشه قبرس از جمله اتحاد دو بخش رومی نشین و ترک نشین این جزیره و ممانعت اروپایی ها از عضویت بخش ترک نشین این جزیره در اتحادیه اروپا، خودداری اروپایی ها از استرداد متهمان متواری کودتای نافرجام چهار سال پیش ترکیه به یونان، فرانسه، آلمان، هلند و اتریش، اکتشاف نفت توسط قبرس در محدوده آبهای محل مناقشه رف ترک و رومی در دریای مدیترانه، کارشکنی در راه عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا و حتی ممانعت بدون دلیل اروپایی ها از سفر اتباع ترکیه به حوزه کشورهای عضو اتحادیه اروپا به بهانه کرونا در حالی که ترکیه وضعیتی بهتر از اغلب آن کشورها دارد، با در بسته اروپا مواجه شده و تبدیل این موزه به مسجد در واقع پاسخی به رفتار جهان مسیحی علیه ترکیه است.
امروز با اقامه نماز جمعه با حضور رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه در ایاصوفیه، درهای این بنا به عنوان مسجد دوباره به روی نمازگزاران بازگشایی شد.
حفظ و نگهداری این بنای تاریخی که در فهرست میراث فرهنگی یونسکو قرار دارد، بر عهده وزارت فرهنگ و گردشگری بوده و قرار است گردشگران داخلی و خارجی در وضعیت جدید به صورت رایگان از آن بازدید کنند. مسجد ایاصوفیه یکی از جاذبه‌های اصلی گردشگری در استانبول بوده و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است و حال با اعلام رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهوری ترکیه، قرار است از امروز فرایند عبادی و نماز دوباره در ایاصوفیه ادامه یابد.
سازمان امور دیانت ترکیه نیزسه امام جماعت و پنج موذن را برای این مسجد تاریخی و نماد فتح استانبول تعیین کرده است.

یادداشت:حسن فاخری

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *