مروری بر “چرایی” کودتای ۲۸ مرداد

مروری بر “چرایی” کودتای ۲۸ مرداد

با گذشت ۶۷ سال از وقوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، هنوز ناگفته ها و ابهامات فراوانی پیرامون این اتفاق سیاه که حرکتی ناجوانمردانه برای به مسلخ بردن کودک نوپای دموکراسی و آزادی خواهی در ایران بود وجود دارد.
کودتایی که گفته می شود “نقطه شروع آن، کینه و عداوت دولت آمریکا نسبت به دولت دکتر مصدق به بهانه نفوذ گسترده کمونیسم و فعالیت حزب توده و اغماض دولت ایران در این زمینه بود”)مصدق، دولت ملی و کودتا، ج۱، صص ۲۷۱ و ۲۷۲(.
برای این کودتا بعد از رایزنی های انگلیس و آمریکا با عوامل کودتا در داخل، مبلغ هنگفتی به وسیله سازمان سیا به آن اختصاص یافت و”با اعطای پنج میلیون دلار به زاهدی بابت هزینه های کودتا توسط ژنرال نورمن شوارتسکف، در یازدهم مرداد ۱۳۳۲ کرمیت روزولت مسئول امور خاورمیانه سازمان سیا و رهبر کودتا با شاه ملاقات نموده و رضایت وی نیز برای همکاری با کودتاچیان جلب گردید”)بازخوانی کودتای آمریکایی- انگلیسی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲- سایت تبیان-۸۵/۵/۲۸(.
کودتایی که “مطابق تصمیم دول آمریکا و انگلیس مقرر شده بود ۲۵ مرداد سال ۳۲ اجرا گردد و مقدمات آن نیز فراهم شده بود اما با هوشیاری ارتش که فرمانده کل آن منتخب مصدق بود و واکنش سریع دولت در نطفه خفه گردید”) عملیات آژاکس، ص ۲۰۳(
با شکست کودتا شاه از ایران گریخت و این اتفاق نویدبخش رهایی ایران از چنگال استبداد و دیکتاتوری و حاکمیت مردم بود و “دکتر حسین فاطمی وزیر خارجه دولت مصدق بعد از شکست کودتا اعلام کرد: نظام سلطنتی باید برچیده شود و جمهوریت استقرار یابد”)بازخوانی کودتای آمریکایی-انگلیسی ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، سایت تبیان(. اما بلافاصله فردای بعد از شکست کودتا ورق برگشت و در طی سه روز اتفاقات مشکوکی روی داد که منجر به سازماندهی و بازسازی نیروی کودتاچیان و سقوط دولت قانونی دکتر مصدق گردید.
کودتایی که باعث گردید آمال یک ملت برای رسیدن به استقلال و آزادی برباد رود و ستاره اقبال مملکت پرچمدار ترقی خواهی و الگوی توسعه جهان سومی ها دچار افول شود و چه خسارت های هنگفت مالی و سیاسی تحمیل کشور نگردید و بهترین سرمایه های انسانی در زمینه مدیریت سیاسی آن، از جمله دکتر محمد مصدق و دکتر سید حسین فاطمی قربانی توطئه استبداد داخلی و استعمار خارجی شده و تلف گردیدند.
باید اشاره کنیم که بعد از شهریور ۱۳۲۰ و خلع رضاشاه از سلطنت، جنبش های مختلف اجتماعی در ایران شکل گرفته و احزاب و گروه های سیاسی با سلیقه های متفاوت در ایران شروع به فعالیت می نمایند و با شکل گیری جبهه ملی، جایگاه ایران در عرصه بین الملل تقویت گردیده و صنعت نفت ایران برای خلع ید انگلیس و آمریکا از این ثروت هنگفت در سال ۱۳۲۹ شمسی ملی اعلام می گردد.
می توان گفت پس از یک دهه، فرایند گذار به دموکراسی در ایران پسارضاشاه اتفاق افتاد که باب طبع استعمار انگلیس و آمریکا نبود مضافا این که این روند روبه رشد مخالفانی در داخل کشور نیز داشت.
البته نمی توان منکر هماهنگی و همراهی اکثریت ملیون و مذهبیون در این برهه از تاریخ ایران شد و اوج این همراهی را می توان در واقعه ۳۰ تیر مشاهده کرد. زمانی که شاه به خاطر اختلاف با مصدق در واگذاری پست وزارت جنگ به نخست وزیر و به دنبال آن استعفای مصدق از نخست وزیری در ۲۵ تیر ۱۳۳۱ و انتخاب قوام السلطنه از سوی مجلس حکم نخست وزیری وی را امضا کرد و نارضایتی سراسر کشور را به دلیل بازگشت خفقان به جامعه فرا گرفت، آیت الله کاشانی طی بیانیه شدیداللحنی خواستار کناره گیری قوام از قدرت شد و مصدق بعد از استعفای قوام در روز ۳۰ تیر، دوباره به عنوان نخست وزیر انتخاب گردید.
با مشاهده وحدت نسبی بین نیروهای داخلی اعم از مذهبی ها، ملی ها و سایر گروه ها استعمار انگلیس در این مقطع از تاریخ دست به کار می شود و با نفوذ تدریجی در کشور و اعضای جبهه ملی، موفق می شود بین آنان و مذهبی ها اختلاف ایجاد کند و این پدیده را می توان از ارتباطات سازمان سیا با افرادی از جبهه ملی و برخی روحانیون که در کودتا نقش داشتند یافت.
از طرف دیگر انگلیس بعد از ملی شدن نفت منافع خود را از دست رفته می دید، آمریکا هم می خواست منافعی در منابع نفت ایران داشته باشد در طراحی کودتا مشارکت نمود خاصه این که در آن زمان جمهوری خواهان در انتخابات ریاست جمهوری برنده شدند و مواضع تندتری در قبال حرکت های آزادی خواهانه کشورهای جهان سوم داشتند.
“ضعف های ساختاری دولت مصدق مانند بی کفایتی و فساد دستگاه اداری و قضایی،رقابت ها و قدرت طلبی های مزمن در درون حکومت، حاکمیت دوگانه شاه و مجلس مانع تشکیل قوه مجریه کارآمد و موثر شد”<تحولات سیاسی، اجتماعی ایران از سال ۱۳۲۰ الی ۱۳۵۷ ص ۱۴۵> پایگاه استبداد در داخل و پراکندگی و عدم انسجام بین نیروهای طرفدار دکتر مصدق از جمله عوامل نسبی دیگر در وقوع کودتای پرهزینه برای کشور بودند.

یادداشت::کاظم علیزاده

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


Fatal error: Uncaught wfWAFStorageFileException: Unable to verify temporary file contents for atomic writing. in /home3/barayear/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php:52 Stack trace: #0 /home3/barayear/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php(659): wfWAFStorageFile::atomicFilePutContents('/home3/barayear...', '<?php exit('Acc...') #1 [internal function]: wfWAFStorageFile->saveConfig('synced') #2 {main} thrown in /home3/barayear/public_html/wp-content/plugins/wordfence/vendor/wordfence/wf-waf/src/lib/storage/file.php on line 52