شرق تا غرب آناتولی عزادار سالار شهیدان

شرق تا غرب آناتولی عزادار سالار شهیدان

امسال به رغم اعلام ممنوعیت عزاداری در ترکیه، دوستداران اهل بیت(ع) و محبان شهدای کربلا مساجد و محلات خود را از نخستین روز محرم سیاه پوش کرده و اقدامات گسترده ای برای عرض ارادت به ساحت مقدس شهدای کربلا آغاز کرده اند.

به گزارش روزنامه برای اردبیل، همه ساله مراسم عزاداری دهه اول محرم در مساجد شیعیان تركیه در شهرهای ایغدیر و قارص در شرق، آنكارا و چوروم در مركز و استانبول در غرب فلات آناتولی برگزار شده و دوستداران اهل بیت عصمت و طهارت(ع) به سوگواری سرور و سالار شهیدان می پردازند.
عزاداری شیعیان در ترکیه به شکل سینه زنی و زنجیرزنی در مساجد و خیابان ها، سیاه پوش کردن معابر به خصوص اطراف مساجد، محلات و محل سکونت شیعیان، پوشیدن لباس سیاه، توزیع غذاهای نذری و نیز اجرای تعزیه در روز عاشورا انجام می شود.
همچنین در برخی مناطق این کشور بسیاری از شیعیان پیراهن سفیدی به روی لباس مشکی خود می پوشند که به معنی کفن است و نوارهای پارچه‌ای سبز و قرمز رنگی بر پیشانی می‌بندند و افراد خیّر هم در روزهای محرم به اطعام عزاداران می‌پردازند.
حضور مقامات از جمله رهبران احزاب و حتی رئیس جمهوری ترکیه در آیین های عزاداری عاشورای سال های گذشته نشان دهنده عمق جایگاه اهل بیت و شهدای کربلا در نزد مقامات ترکیه و تاثیر شگرف واقعه عاشورا در جامعه ترکیه است.
تعطیل اعلام شدن روز عاشورا همه ساله جزو خواسته های شیعیان ترکیه بوده که متاسفانه تاکنون محقق نشده ولی به رغم تعطیل نبودن این روز، شیعیان در ۲ دهه اخیر در برگزاری مراسم عاشورا در بیش از ۱۵۰ مسجد شیعیان ترکیه با هیچ گونه محدودیتی مواجه نبوده اند.
عزاداری شیعیان در مناطق شرقی و شهر استانبول با حضور مداحان ترک زبان از جمهوری آذربایجان و مناطق آذری ایران همه ساله شور و حال دیگری به مراسم عزاداری ایام محرم در ترکیه می دهد ولی امسال با تعطیلی مراسم عمومی به علت شیوع کرونا، برگزاری مراسم عزاداری جمعی ممنوع اعلام شده است.
شبکه های رادیویی و تلویزیونی ترکیه نیز برای معرفی حادثه عاشورا و شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفایش در سالهای اخیر با ساخت و پخش مستندهایی و از طریق گفت‌وگو با علما و اندیشمندان شیعه ترکیه درباره عاشورا، شیوۀ عزاداری شیعیان برای امام حسین(ع) و پیام شهدای کربلا به تبیین قیام امام سوم شیعیان پرداخته است.
پراکنش عزاداری در مناطق مختلف ترکیه
با وجود این که ترکیه بیش از ۲۰ میلیون نفر علوی دارد و علویان هم خود را در ایام محرم عزادار فرزند علی(ع) می دانند، ولی پرشورترین عزاداری متعلق به شیعیان ۱۲ امامی و جعفری ترکیه است که در سه منطقه شرق(مناطق شهری و روستایی شهرهای ایغدیر و قارص) در نزدیکی مرزهای ایران، شهرهای آنکارا و چوروم در مرکز این کشور و در منطقه هالکالی و سایر مساجد شیعیان در شهر استانبول برگزار می شود.
شهر استانبول به عنوان كانون تحولات فرهنگی و مذهبی شیعیان تركیه هر سال شاهد گسترده ترین مراسم عزاداری امام سوم شیعیان است و برای این منظور عزاداری و سینه زنی در نزدیک ۴۰ مسجد شهر استانبول برگزار می شود.
در همه این مساجد از جمله در مسجد زینبیه، ایرانیان(والده خان) و مساجد اهل بیت(ع)، امام صادق(ع)، حضرت ابوطالب، امام زین العابدین(ع) و سایر مساجد عزاداری شیعیان تركیه با شور بیشتری برگزار می شود.
نوحه خوان ها و سخنرانان در این مساجد همراه با عزاداری، به تبیین و تشریح فلسفه قیام عاشورا می پردازند و برای این منظور همه ساله به دعوت رایزنی فرهنگی سركنسولگری ایران در استانبول، مداحان اهل بیت(ع) از ایران به خصوص از اردبیل برای نوحه سرایی در این اجتماع حسینیان استانبول دعوت می شوند.
همچنین همه ساله در مسجد ایرانیان(والده خان) هر شب دهه اول محرم برنامه سخنرانی برای ایرانیان برگزار شده و در كنار آن، برنامه عزاداری شبانه نیز در محل مسجد كنسولگری ایران در استانبول با حضور شیعیان و ایرانیان برپا می شود.
باشكوه ترین اجتماع عاشقان امام حسین (ع)در تركیه نیز روز عاشورا در بزرگترین سالن سرپوشیده این كشور در منطقه شیعه نشین هالكالی در بخش اروپایی استانبول و از سوی بنیاد جعفری برگزار می شود.
در چند سال اخیر، علاوه بر استانبول، در شهرهای غربی ترکیه از جمله در هفت مسجد شیعیان ازمیر و در سه مسجد شیعی شهر بورسا نیز برنامه عزاداری سرور و سالار شهیدان برگزار می شود.
برنامه های عزاداری ایام محرم، هر شب تا شب عاشورا، در محل خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در آنكارا با حضور دوستداران اهل بیت(ع) و ایرانیان برگزار می شود و این محل در دهه اول محرم به کانون اصلی عزاداری دلدادگان امام حسین(ع) از سایر ملل از جمله شیعیان عراق، جمهوری آذربایجان، افغانستان، پاکستان، بحرین، کویت و لبنان تبدیل می شود.
مراسم عزاداری اهالی شیعه ساكن پایتخت تركیه نیز همه ساله در مسجد محمدیه، وقف باب علی(ع)، مسجد الله اكبر، مسجد امام علی(ع) سینجان آنكارا و نیز در مسجد شهر چوروم آغاز شده و شیعیان ترکیه در سوگ سرور و سالار شهیدان به مدت ۱۰ شب اشک ماتم می ریزند.
علاوه بر مناطق غربی و مركزی تركیه، در شهرهای شرقی تركیه از جمله در ایغدیر در مرز ایران و قارص نیز شیعیان بومی منطقه با شور و حال باشكوهی كه یادآور عزاداری آذربایجانی های ایران است، به نوحه خوانی، سینه زنی و سوگواری می پردازند و در واقع عزاداری اباعبدالله الحسین(ع) همه ساله از شرق تا غرب فلات آناتولی جریان می یابد.


*عزاداری علویان و اهل سنت ترکیه در سوگ شهدای کربلا
اهل بیت(ع) در میان تمامی مسلمانان ترکیه دارای جایگاه والا و مقدس هستند و قاطبه دوستداران نبی مکرم اسلام(ص) در این کشور در ایام ماه محرم به شیوه‌های ارادت خود را به شهدای کربلا اعلام می کنند و تاکید دارند که زنده نگه داشتن واقعه کربلا و روز عاشورا یک وظیفه مهم برای همه مسلمانان است.
عاشورا به عنوان نماد محبت اهل بیت(ع) و مناسبتی برای وحدت بین اهل سنت با شیعیان در تركیه برجسته شده و به یكی از نمادهای فرهنگی این كشور تبدیل شده است به طوری كه مردم همه ساله با شكوه بسیار در مراسم دهه محرم شركت كرده و ارادت خود را به ساحت مقدس اباعبدالله الحسین(ع) نشان می دهند.
با وجود این که ترکیه بیش از ۲۰ میلیون نفر علوی عمدتا ساکن شرق و مرکز این کشور دارد و علویان هم خود را در ایام محرم عزادار فرزند علی(ع) می دانند، ولی پرشورترین عزاداری ماه محرم مربوط به شیعیان ۱۲ امامی و جعفری ترکیه است.
شیعیان و علویان در اعتقادات کلی تشیع مشترکات زیادی دارند ولی به دلایل تاریخی علویان ترکیه که همواره مورد تهاجم و فشار حاکمان اهل سنت با قرائت صوفیگری بوده اند، از فقه شیعی دور مانده و فرصتی برای بازیابی و شناخت خود نیافته‌اند.
علویان هم مانند شیعیان جعفری به ۱۲ امام معصوم اعتقاد دارند اما چیزی به نام فقه در میان علویان وجود ندارد و برخی عقاید آنان با عقاید صوفیه آمیخته شده است.
دهه اول محرم برای علویان ترکیه از مقدس ترین ایام سال محسوب می شود و به همین مناسبت، آنها ۲۰ روز پس از عید قربان و در دهۀ اول محرم نیّت روزۀ محرم کرده و روزه می‌گیرند.
روزه محرم علویان ترکیه از روز اول محرم شروع شده و معمولاً در ظهر روز دهم به پایان می‌رسد، اما برخی از آنها تا روز دوازدهم نیز روزه می‌گیرند.
علویان روزه‌دار ترکیه، در زمان روزه محرم با پرهیز از نوشیدن آب، خوردن گوشت، قربانی کردن، تراشیدن ریش و برپایی جشن‌ و با حضور در عبادتخانه های خود که “جمخانه” نامیده می شود، در سوگ شهدای کربلا عزاداری می کنند.
پس از پایان یافتن روزه، علویان ترکیه قربانی ذبح کرده و به اطعام گرسنگان و رفع عطش تشنگان می‌پردازند با توزیع و پخش غذاهای نذری در میان مردم ارادت خود به خاندان نبوت اعلام می کنند.
سیاهپوش کردن معابر، بر تن کردن لباس سیاه، سینه زنی و زنجیرزنی به شیوه شیعیان جعفری ترکیه در میان علویان مرسوم نیست.
هر چند که عزاداری و زنجیر زنی نمایش تمثیلی حادثه کربلا به صورت تئاتر(تعزیه) و شبیه خوانی اختصاص به شیعیان بومی و مهاجر ترکیه دارد ولی برخی از مسلمانان اهل سنت نیز همچون شیعیان در ایام محرم با پوشیدن لباس سیاه عمق ارادت خود را به خاندان نبوت نشان می دهند.
پختن نذورات در میان اهل سنت ترکیه نیز رواج دارد و معمولا در ماه محرم غذاهایی در خانه‌ها توسط مردم پخته و در میان همسایگان توزیع می‌شود.
مردم اهل سنت ترکیه اعتقاد دارند که در ماه محرم علاوه بر واقعه عاشورا در سال ۶۱ هجری، اتفاقات مهمی در تاریخ ادیان ابراهیمی روی داده است. توقف کشتی حضرت نوح (ع) در خشکی، انهدام بت ها در شهر ” اور” توسط حضرت ابراهیم(ع)، دیدار حضرت یعقوب با حضرت یوسف، التیام بیماری حضرت ایوب، بیرون آمدن حضرت یونس از شکم ماهی، عبور حضرت موسی (ع) از دریای سرخ از جمله وقایعی است که به اعتقاد مردم اهل تسنن ترکیه در دهم محرم روی داده است.
واقعه غم انگیز کربلا، سوگ شهدای عاشورا در ۲ دهه اخیر در ترکیه مورد توجه قرار گرفته به طوری که همه ساله، آغاز ماه محرم توسط علما و روحانیون اهل سنت بر منابر اعلام شده و واقعه کربلا، شهادت امام حسین (ع) فرزندان و یاران آن حضرت در خطبه های دینی این ماه در دهه اول محرم برجسته و تبیین می شود.
گرچه اهل سنت ترکیه مراسم آیینی و تعزیه خوانی ندارند، ولی سخنرانان مذهبی، وعاظ و علما در دهه اول محرم معمولا با یادآوری حادثه کربلا بر حقانیت امام حسین(ع) در قیام عاشورا صحه گذاشته و بر یزید و خاندان او لعنت می فرستند.
مردم اهل سنت آناتولی عشق و علاقه بسیار زیادی به اهل بیت پیامبر عظیم الشان اسلام(ص) دارند و در کلیه شئون زندگی اجتماعی و دینی خود آن را به نمایش می گذارند به طوری که نمادهای دینی آنها حاوی اسامی مبارک حضرت فاطمه زهرا(س)، امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع ) است.
انتخاب نام علی، حسین، حسن، زینب، فاطمه و زهرا حتی در میان اهل سنت ترکیه نشان دهنده جایگاه رفیع اهل بیت(ع) در میان مسلمانان ترکیه است.


*مرکز فرهنگی و مسجد زینبیه استانبول کانون شیعیان ترکیه
با افزایش تعداد شیعیان مهاجر به استانبول، در سال ۱۹۷۹ ایده ساخت یک مسجد مختص شیعیان مطرح شده و صلاح الدین اوزگوندوز رهبر شیعیان ترکیه با همکاری حجت‌الاسلام حمید توران در منطقه هالکالی محله کوچوک چکمه جه شهر استانبول شروع به ساخت مرکز فرهنگی و مسجد زینبیه کردند و این مرکز در سال های اخیر تبدیل به یک مرکز فعال فرهنگی و اجتماعی شد.
علاوه بر این، انجمن جعفریان(انجمن معرفی، تحقیقات و آموزش مذهب جعفری Caferilik İnancını Tanıtma Araştırma ve Eğitim derneği) در کنار این مرکز تأسیس شده و نشریه جعفری‌یول (caferiyol)به عنوان ارگان رسمی این انجمن منتشر شد.
نخستین نشریه اختصاصی شیعیان ترکیه در سال ۱۹۹۳ با نام “علمدار” و با هدف معرفی مذهب شیعه شروع به نشر کرده بود ولی با آغاز فعالیت انجمن جعفریان، یک شبکه رادیویی نیز تأسیس ولی به علت مسائل سیاسی از سوی حکومت تعطیل شد.
مرکز فرهنگی و مسجد زینبیه استانبول که دارای یک کتابخانه بزرگ و موقعیت بین‌المللی است، به جز ایام مذهبی در دیگر مناسبت‌ها مانند ماه رمضان و عید نوروز نیز فعالیت دارد.
فعالیت‌ها و برنامه‌های مسجد زینبیه به طور پیوسته از طریق پیامک و شبکه های اجتماعی و وبسایت اختصاصی به اطلاع شیعیان، عالمان دینی و شخصیت‌های مهم کشور ترکیه می‌رسد و فعالیت خود را به طور اخص به شیعیان و به طور اعم به اتحاد همه مسلمانان معطوف کرده است.
مجموعه‌ای دینی ـ فرهنگی در حال ساخت زینبیه که در درون آن مسجدی با گنجایش ۱۰ هزار نفر در حال طی مراحل نهایی ساخت است، علاوه بر مسجد، مراکزی همچون ساختمان رادیو و تلویزیون، سالن کنفرانس، سالن تئاتر، مرکز تحقیقاتی، خوابگاه دانشجویی، دارالقرآن، مدرسه، سلف‌سرویس، سالن ویژه برگزاری مراسم عروسی و تعزیه و مرکز خرید دارد.
همه ساله در ایام محرم و به خصوص در روز عاشورا اجتماع بزرگ حسینیان ساکن استانبول در این مرکز فرهنگی برگزار می شود و آیین شبیه خوانی، تعزیه و عزاداری ویژه روز عاشورا با حضور پرشور شیعیان برگزار می شود.
برگزاری مراسم عاشورای حسینی در سال ۱۹۸۲ به همت حجت‌الاسلام صلاح‌الدین اوزگوندوز و حجت‌الاسلام حمید توران آغاز شده و برگزاری این مراسم پس از ۹ سال در سال ۱۹۹۱ برای نخستین بار در مطبوعات ترکیه منعکس شد.
میل و اشتیاق شیعیان و حتی غیرشیعیان برای برگزاری مراسم ویژه ماه محرم سال به سال بیشتر شد و برگزاری مراسم روز عاشورا در منطقه هالکالی و در مرکز فرهنگی و مسجد زینبیه در سال ۲۰۰۵ در سه زمینه “بیشترین تعداد تماشاگر یک نمایش(تعزیه) با ۳۰۰ هزار تماشاگر همزمان”، “بزرگترین کادر آماتور تئاتر(۸۴۰ نفر)” و “گسترده‌ترین صحنۀ اجرا در ۲۵۰۰ متر مربع صحنۀ خاکی و ماسه‌ای” در کتاب رکوردهای گینس ثبت شده و در همان سال، این مراسم از طرف یونسکو با ‌عنوان بهترین مراسم عزاداری حسینی(ع) در جهان انتخاب شد.


*عاشوره؛ آش نذری و نماد عزاداری محرم در ترکیه
عاشوره از جمله غذاهایی است که پخت آن ریشه در برخی باورها و عقاید دینی مردمان آناتولی دارد. عاشوره(آشوره) و یا همان پودینگ حضرت نوح که بعضا از آن به عنوان شله زرد ترکی نیز یاد می‌شود، غذایی است شیرین و مورد علاقه همه مردم ترکیه که با فرهنگ مردم ترکیه آمیخته شده است.
این غذا و دسر که در میان مردمان ترکیه نمادی از خیر و برکت و فراوانی محسوب می شود، در روز عاشورا یعنی دهم ماه محرم توسط افراد و خانواده های خیر به عنوان نذری پخته شده و در فضایی مملو از دعای خیر و برکت در بین خویشان، نزدیکان و همسایگان توزیع می شود.
طعم این غذا به دلیل اینکه از حبوبات و خشکبار تهیه می شود و در پخت آن از گندم پوست کنده(گندم آشوره)، نخود، لوبیای سفید، شکر، انجیر خشک، زردآلوی خشک، خلال بادام، کشمش، مویز، پسته، نشاسته، گلاب، نمک، گردو، بادام زمینی و فندق برای تزئین آن نیز از دارچین، دانه های انار و پوست پرتقال استفاده می شود، ممکن است در ابتدا کمی متفاوت به نظر بیاید ولی دسری مورد علاقه همه ذائقه ها به شمار می رود.


*عزاداری شیعیان ترکیه در میانه کرونا
امسال به علت همه گیری و شیوع کرونا در ترکیه، تدابیر سختگیرانه ای برای برگزاری هر گونه تجمع اتخاذ شده و بر همین مبنا، سازمان امور دیانت ترکیه برگزاری هر گونه مراسم جمعی در مساجد و خیابان ها را به مناسبت ایام محرم ممنوع اعلام کرده است.
به رغم اعلام این ممنوعیت، دوستداران اهل بیت(ع) و محبان شهدای کربلا مساجد و محلات خود را از نخستین روز محرم سیاه پوش کرده و با برجسته سازی نمادهای عزاداری و با پوشیدن لباس سیاه بدون برگزاری مراسم جمعی، اقدامات گسترده ای برای عرض ارادت به ساحت مقدس شهدای کربلا آغاز کرده اند.
برگزاری مراسم عمومی عزاداری محرم در همه مناطق ترکیه به خصوص در شهر ایغدیر در شرق، آنکارا در مرکز و استانبول در غرب ترکیه امسال متوقف شده ولی شیعیان ساکن در این کشور، با نصب پرچم ها و نمادهای عزاداری محرم، در صدد زنده نگه داشتن عزاداری به شکل دیگر هستند.
برگزاری عزاداری خانگی با تعداد محدود و پخش زنده از طریق شبکه اجتماعی اینستاگرام و نیز انتقال بار عزاداری ها به شبکه های اجتماعی از جمله تدابیر مردم حسینی کشور ترکیه در ایام شیوع کرونا به شمار می رود.

گزارش:حسن فاخری

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *