مشعل کم فروغ تعزیه اصیل در اردبیل

مشعل کم فروغ تعزیه اصیل در اردبیل

هنر تعزیه که اصالت دیرینه آن در اردبیل شهرتی جهانی دارد، به اعتقاد چهره‌های شاخص پیشکسوت، بی جان و کم فروغ شده است.

به گزارش روزنامه برای اردبیل، سال ۱۳۲۱ هجری شمسی است. اولین هیئت حسینی، توسط گروهی از عاشقان اهل بیت (ع) در شهر حسینیت ، دارالارشاد، اردبیل راه اندازی می‌شود. رمضان قاسمی، تاج الشعرا یحیوی، داوودی، مضطر اردبیلی و مرشد مقدم بانیان هیئتی می‌شوند که بعدها قطب تعزیه خوانی و تربیت نسلی از تعزیه خوان های فاخر این شهر می‌شود.
فرزند رمضان، عوض قاسمی متولد ۱۳۲۶ از جمله شاگردان مکتب فکری و عقیدتی این هیئت مذهبی است که با گذشت ۷۵ سال از سنش همچنان با ارادات و احترام از آن روزها یاد می کند.
رمضان که خود شاعر، مداح، تعزیه گردان و یکی از طنزنویسان شهر بوده و کتب یادگاری وی با نام های چکامه و ریاض غم، احوال عزاداری های تاریخی اردبیل را زنده می‌کند، فرزند خود را مرید اهل بیت (ع)و امام حسین (ع) تربیت می‌کند.
به گفته عوض قاسمی در آن زمان ها حکومت برای راه اندازی هیئت‌ها اشکال تراشی نمی کرد. هیئت‌های حسینی، عباسی، سید الشهدا و حضرت رقیه از اولین هیئت‌های اردبیل است. امروز هیئت حسینی توسط رحیم حیدری و هیئت عباسی توسط تمدن مدیریت می شود. بعدها این هیئت‌ها مقدمه ای برای تشکیل هیئت‌های مذهبی دیگر شد تا جایی که امروز تعداد هیئت‌ها به ۱۳۲۱ مورد در استان رسیده و تنها در مرکز استان ۶۵۰ هیئت دایر است.
هفته خوانی جهت تمرین عزاداری‌ها
تعزیه خوان پیشکسوت می‌گوید عزاداری در گذشته درست بعد از عید قربان در قالب هفته خوانی ها آغاز می‌شد. هفته خوانی تمرینی برای مراسم محرم بود و تا ۱۷ روز و روز طشت گذاری هیئت‌ها در هفته خوانی ها تمرین می‌کردند.
به یاد دارد که مراسم «شاخسی» بیش از امروز رواج داشت و جوانترها با مشعلی که به دست می گرفتند نام اهل بیت(ع) را به صورت وزن دار به زبان آورده و شاه حسین گویان عزاداری می کردند.
قاسمی معتقد است اصل عزاداری اردبیل تا شب تاسوعا است. در واقع چکیده یک سال عزاداری در دهه اول محرم و چکیده عزاداری دهه اول ماه محرم هم در صبح تا روز عاشورا خلاصه می‌شود.
تعزیه خوانی، کوچک و بزرگ را با خود همراه می کرد
قاسمی بعد از سال ها تلمذ در محزر پدر، خود به عنوان تعزیه خوان ایفای نقش می‌کند. در دوران کودکی نقش علی اکبر (ع) و در ادامه نقش امام حسین (ع) را بر عهده او می‌گذارند.
تعزیه به تعبیر این مداح حسینی، هنر و نمایش مذهبی است که اگر دقیق و به درستی اجرا شود می تواند در روح و جان مخاطب تاثیرگذار باشد.
به یاد دارد که تعزیه‌ها در گذشته به حدی با اصالت، دقت و تنوع اجرا می‌شد که کوچک و بزرگ را همراه خود می‌کرد. خیلی ها نذر می‌کردند و خیلی‌ها محتاج دعا بودند تا حاجت خود را بگیرند.
بعد از ۵۰ سال تعزیه خوانی همچنان به یاد دارد که پدرش بعد از حسین شعاعی(معروف به شمر حسین، اشاره به نقش وی در تعزیه خوانی) آنقدر به تعزیه خوان ها نسخه نوشت و آنقدر تمرینشان داد که گروهی از چهره های فاخر تعلیم دیده در اردبیل تربیت شدند.
قاسمی که ۳۵ سال است در محله ولی عصر دروازه آستارا قبل از ظهر عاشورا از ساعت ۱۰ لغایت ۱۱:۳۰ تعزیه خوانی می‌کند، معتقد است اصالت در اجرا و دقت و خلوص نیت باعث می‌شود که تا ۷ هزار نفر در این مراسم تماشاگر باشند.
حالا نه تنها خود او بلکه پسر نخست در نقش علی اکبر(ع)، پسر دوم در نقش حضرت زینب(س)، پسر سوم در نقش کارگردان تعزیه، نوه اش در نقش حضرت رقیه و بردارش در نقش شمر ایفای نقش می‌کنند. تحصیلات دانشگاهی و پست‌های اداری هم به اعتقاد این مداح اهل بیت موجب نشده تا فرزندانش از ایفای نقش در تعزیه غافل شوند.
خیلی از پیشکسوتان دیگر تکرار نمی شوند
قاسمی با چهره های پیشکسوتی از جمله حاج کریم ربانی با ۵۰ سال سابقه در نقش حضرت زینب(س)، رحیم غریبیان با ۶۰ سال سابقه در نقش شمر و حسین صمدی با ۶۰ سال سابقه در نقش شمر و حاریس در شهادت مسلم بن عقیل همکلام تعزیه شده است.
از چهره هایی یاد می کند که به اعتقادش دیگر هیچگاه تکرار نمی‌شوند از جمله حاج غلام که نقش حضرت مسلم را ایفا می‌کرد و یا پسران دلجو که نقش طفلان مسلم را اجرا می‌کردند.
حسین شعاعی، مرحوم دلجو که می گویند قدرت اجرایش را هر کسی تاب نمی آورد، حمید نوع پرور، محیراردبیلی، اسکندری در نقش شمر، حبیب، فرهادی، اکبر ساجدی، شاپور امانی، حمد الله عیسی زاده و مرحوم عبدالله( معروف به عابی) از دیگر چهره هایی است که قاسمی با احترام از آن ها یاد می‌کند.
حضرت رقیه در تعزیه: بی کسان را اینطور به زمین نمی زنند
در گذشته تعزیه در تمامی محلات شش گانه، شهرهای مختلف و روستاها اجرا می‌شد.
به گفته قاسمی محلاتی که با نظم در آن ها همه ساله تعزیه برگزار می‌شد می توان به اکبریه ( با اجرای حمد الله)، عالی قاپو ( مرحوم حاج نصیر حسینی)، پیرشمس الدین(ربانی)، جمعه مسجد( ربانی، رمضان قاسمی، غریبیان، کرد احمد( رمضان قاسمی، ربانی و خود وی در روز ورود به مدینه)، علیّه( رمضان قاسمی، ربانی و خود وی)، میرزاده خانم( رمضان قاسمی)، حاجی قهرمان( غریبیان)، پیرزرگر( رمضان قاسمی، ربانی و خود وی)، اوچ دکان( یک نفر از تهران برای ایفای نقش شمر)، گازران( داوودی) سید آباد و مهدیه یا عبدالله شاه به صورت سیار، کلخوران( حاج نصیر حسینی) و آبی بیگلو( غلامعلی) اشاره کرد.
به یاد دارد که تعزیه در محلات مختلف هر محله یک و نیم ساعت اجرا می‌شد و تعزیه خوان ها با همان لباس به محله دیگر و در نهایت به روستاها می رفتند.آن زمان ها تنها خودرو موجود در اردبیل جیپ بود.
به تعبیر قاسمی وسایل تعزیه خوانی که امروز در نزد یکی از پیکشوستان این دیار، نادر رئیسی نگه داری می‌شود، قدمت و اهمیت تعزیه را اثبات می‌کند.
به یاد دارد که در یکی از تعزیه ها در حسینه میرزاده خانم، محیر را که در نقش حضرت رقیه بود، رمضان قاسمی در نقش ابن زیاد به زمین می کوبد و دهانش پر از خون می‌شود.
در پاسخ می گوید: ای ظالم، بی کسان را اینطور نمی زنند( ظالم، آدام سیزلاری بیله ورمازدار) این لابه سوزناک دل تماشاگران را هم به درد می آورد.
تعزیه از کیفیت خود کاسته و محدود به یک متن شده است
امروز از آن روزهای درخشان تعزیه اردبیل خبری نیست. قاسمی با افسوس از آن روزها یاد می کند که هیئت‌ها کمتر بودند و امروز ظرفیت عزاداری بین بیش از هزار هیئت سرشکن شده است.
با افسوس می‌گوید که به جز داستان عاشورا و مجلس یزید، تعزیه خوان ها هیچ چیز دیگری از جمله قیام مختار، ورود به مدینه و شهادت یک نابینا در مجلس یزید را نمی‌خوانند.
این نابینا که به تعبیرش، عفیف نام دارد بعد از اظهارات یزید و گفتگویش با حضرت زینب(س) به وی اعتراض می‌کند و از هر طرف تحت هجوم لشکر قرار گرفته و به شهادت می رسد. مرثیه شهادتش از سوی فرزند دخترش خوانده می‌شود.
به اعتقاد قاسمی هر چند تعداد تعزیه خوان ها افزایش یافته اما از کیفیت کار کاسته شده است، بیش از تعزیه به اسب گردانی توجه می‌شود و برخی متون نیز تغییر داده می‌شود. در حالی که شعرا متون قدیمی را در اوج بلاغت و فصاحت نوشته اند.
این مداح با اشاره به اینکه تعزیه خوانی اردبیل روی دستگاه موسیقی و در بیات ترک، همایون، افشار و سه گاه اجرا می‌شود، معتقد است تعزیه اردبیل اصال و زیبایی بی حدی دارد.
معتقد است وقایع عاشورا آنچنان که باید گفته نشده است و امروز عزادار واقعی کسی است که به معرفت امام برسد و بدون معرفت امام و صرفا به دنبال یک نذری بودن مانع از شناخت و تمسک به امام است.

گفتگو:ونوس بهنود

نظر بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *